Er zijn verhalen die je één keer hoort en nooit meer vergeet. Niet omdat ze zo goed geschreven zijn, maar omdat iemand ze je vertelde alsof ze echt gebeurd zijn. Een vriend van een vriend. De zus van de neef van je buurman. Iemand die het zelf heeft meegemaakt, maar die je niet zelf kent. Zo gaan urban legends al eeuwenlang van mond tot mond. Elke keer dat ze verteld worden, zijn ze net weer een beetje anders.
Urban legends zijn niet zomaar enge verhalen. Het zijn moderne volksverhalen die iets vertellen over onze diepste angsten: het gevaar dat zich verbergt achter iets vertrouwds. Een spiegel, een lifter, de achterbank van je eigen auto.. Folklorist Jan Harold Brunvand, die decennialang urban legends verzamelde voor zijn boek Be Afraid, Be Very Afraid, typeert ze als verhalen die altijd “van een vriend van een vriend” komen. Nét geloofwaardig genoeg om door te vertellen.
Dit zijn vijf van de bekendste. Je hebt ze vast al gehoord, maar weet je ook waar ze vandaan komen?
Bloody Mary (Bloedige Maria)
Dit verhaal ken je waarschijnlijk nog uit je kindertijd. Je gaat de badkamer in, doet het licht uit, kijkt in de spiegel en zegt haar naam drie keer op. Soms vijftig keer. Soms met gesloten ogen, dan draai je drie rondjes en doe je ze open. De details verschillen per versie, maar de kern is altijd hetzelfde: als je het goed doet, verschijnt er een vrouw in de spiegel. En dat wil je eigenlijk niet.
Bloody Mary is één van de langstlevende urban legends die er bestaat. De naam verwijst waarschijnlijk naar de Engelse koningin Mary I, die in de zestiende eeuw honderden protestanten liet verbranden en daarom de bijnaam “Bloody Mary” kreeg. Maar in de volksmond is ze iets veel vagers geworden: een geest, een vrouw, iemand die je krabt of erger.
Wat dit verhaal zo moeilijk te vergeten maakt is dat het een ritueel is. Je kiest er zelf voor om het te doen. Er is altijd wel iemand die beweert dat ze haar echt gezien heeft, of met diepe krassen op haar wang uit de badkamer is gekomen. Onderzoeker Alan Dundes analyseerde het verhaal in 1998 en stelde dat het ritueel iets vertelt over de angsten van meisjes die opgroeien: het donker, het onbekende, en het gevoel dat je iets kan overkomen als je niet oppast.
Wees eerlijk, heb jij dit ritueel ooit uitgeprobeerd? Laat het weten in de comments!
The Hook (de man met de haak)
Een stel zit ‘s avonds laat in een auto op een afgelegen plek, met de radio aan. Dan komt er een nieuwsbericht: in de buurt is een gevaarlijke man ontsnapt uit de gevangenis en hij heeft een haak in plaats van een hand. Het meisje wil weg, maar de jongen vindt dat ze overdrijft. Ze discussiëren, maar uiteindelijk rijdt hij haar naar huis. Als hij uitstapt om haar portier te openen, ziet hij het: een haak, vastgehaakt aan de deur.
The Hook is een van de meest vertelde urban legends van de twintigste eeuw, en een van de weinige die bijna als een mop werkt. De spanning zit hem niet in wat er is gebeurd, maar in wat er had kunnen gebeuren als ze een paar seconden later waren weggereden. De haak aan de deur is het bewijs van een gevaar dat ze net zijn ontsnapt.
Brunvand verzamelde talloze versies van dit verhaal, verteld op slaapfeestjes en rondom kampvuren. In één variant is het perspectief omgedraaid: de man mét de haak loopt ‘s nachts langs een donkere weg en voelt plotseling iets aan zijn haak trekken. Hij rent in paniek naar huis en duikt onder de dekens. De volgende ochtend hangt er een kleine sportwagen aan zijn haak, met daarin twee doodsbange tieners. Dat is het soort wending dat een verhaal onvergetelijk maakt.
The Vanishing Hitchhiker (de verdwijnende lifter)
Een meisje in een witte jurk staat langs de kant van de weg. Een automobilist biedt haar een lift aan. Ze stapt in, geeft een adres op, en zegt nauwelijks een woord. Als de bestuurder zich omdraait om te vragen of ze er al bijna zijn, is ze verdwenen. De auto reed veertig kilometer per uur, dus ze kan er niet uit gesprongen zijn.
De automobilist rijdt naar het adres dat het meisje had opgegeven. Een oudere vrouw doet open. “Bent u er zeker van dat ze u dit adres heeft gegeven?” vraagt de vrouw. Dan laat ze een foto zien. Het is het meisje uit de auto. Ze is twee jaar geleden gestorven.
The Vanishing Hitchhiker is waarschijnlijk de oudste urban legend in dit rijtje. De eerste gedocumenteerde versies dateren uit 1942, maar het verhaal is vrijwel zeker veel ouder. Het kent varianten over de hele wereld: in Japan, Mexico, Zuid-Afrika, overal duikt een geest op die een lift neemt en spoorloos verdwijnt.
Anders dan de meeste verhalen in deze lijst is er geen sprake van geweld, wapens of dreiging. The Vanishing Hitchhiker heeft iets melancholisch. Iemand die niet weet dat ze dood is. Of iemand die nog één keer naar huis wil.
The Hairy-Armed Hitchhiker (de lifter met de behaarde armen)
Een vrouw rijdt ‘s avonds alleen en ziet een vrouw langs de kant van de weg staan. Ze stopt en biedt een lift aan. De vrouw stapt in en bedankt haar uitgebreid. Maar als ze haar arm omhoogsteekt om haar gordel vast te maken, ziet de bestuurster iets: een dikke, behaarde pols — alsof het van een man is.
Ze raakt in paniek maar blijft kalm. Ze bedenkt een list: ze zegt dat er iets mis is met haar achterlichten en vraagt of de passagier even wil uitstappen om te kijken. Zodra die buiten staat, geeft ze gas en rijdt weg. Ze gaat rechtstreeks naar het politiebureau. Een agent loopt mee naar de auto en kijkt in de tas die de “vrouw” heeft achtergelaten. Daarin zit een grote bijl.
De vroegste gedrukte versie van dit verhaal dateert uit 1834 in Engeland. In die versie stopt een man in een vrachtwagen voor een lifster, ziet de behaarde onderarmen, en de lifter springt zelf uit de auto. In de tas die achterblijft zitten twee geladen pistolen.
Wat dit verhaal zo sterk maakt, is de vrouw zelf. Ze wordt bedreigd, maar ze bedenkt zelf hoe ze eraan ontsnapt. Dat is ook de reden waarom dit verhaal zo lang wordt doorverteld, vooral onder vrouwen: het is niet alleen een waarschuwing, het is ook een verhaal over iemand die zichzelf redt.
The Killer/Murderer in the Backseat (de moordenaar op de achterbank)
Een vrouw rijdt ‘s avonds alleen naar huis. Bij een tankstation houdt de medewerker haar tegen. Er klopt iets niet met haar betaling, zegt hij. Ze moet even meekomen naar binnen. Ze protesteert, want ze heeft haast, maar hij staat erop. Eenmaal binnen belt hij de politie. En dan, met een lijkbleek gezicht, vertelt hij haar wat er echt aan de hand is: er zit een man in haar auto. Op de achterbank. Met een bijl.
The Killer in the Backseat circuleert al sinds de vroege jaren tachtig en kent tientallen varianten. Soms is het de medewerker van het tankstation die haar waarschuwt. Soms is het een automobilist die haar de hele weg flitst met zijn koplampen, niet om haar bang te maken, maar om haar weg te houden van de man die elke keer als het licht schijnt opduikt achter haar hoofdsteun.
Craughwell beschrijft in Urban Legends hoe dit verhaal ooit als waargebeurd nieuws werd gepubliceerd in een krant in Phoenix, Arizona. Dat is precies wat urban legends zo krachtig maakt: ze bewegen zich in de grenszone tussen fictie en feit. Iemand zweert dat het echt is gebeurd, want een vriend van een vriend..
Urban legends: waarom vertellen we enge verhalen?
Urban legends overleven omdat ze iets echts raken. De angst om alleen te zijn in het donker. Het gevaar dat je niet ziet aankomen. De gedachte dat iemand die eruitziet als een vrouw dat misschien niet is. Dat iemand al uren in je auto zit zonder dat je het weet.
Folklorist Jan Harold Brunvand, die zijn leven wijdde aan het verzamelen en analyseren van deze verhalen, stelde dat urban legends functioneren als moderne fabels: ze waarschuwen, ze troosten, en ze geven ons een manier om over angst te praten zonder er direct over te hoeven praten.
En, kijk jij de volgende keer toch even op de achterbank voordat je instapt in je auto?
Gebruikte bronnen
- Be Afraid, Be Very Afraid (2004) van Jan Harold Brunvand
- Urban Legends: 666 Absolutely True Stories That Happened to a Friend… of a Friend… of a Friend (2005) van Thomas J. Craughwell
Beide boeken zijn de moeite waard om te lezen, ze vullen elkaar goed aan. Aanraders voor in de boekenkast! Hieronder vind je het ebook van Be Afraid, Be Very Afraid en het fysieke boek van Urban Legends.
No Comment! Be the first one.